Mediacja kojarzy się przede wszystkim ze sporami cywilnymi, ale można z niej skorzystać również w sprawie karnej. Pozwala pokrzywdzonemu i sprawcy przestępstwa porozmawiać przy udziale bezstronnego mediatora i - jeżeli obie strony tego chcą - uzgodnić sposób naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę. 

Porozumienie nie oznacza jednak zakończenia postępowania karnego. Co warto wiedzieć przed wyrażeniem zgody na mediację? 

Na czym polega mediacja w sprawie karnej? 

Mediacja to dobrowolne i poufne postępowanie między pokrzywdzonym a podejrzanym lub oskarżonym, prowadzone przez uprawnionego mediatora. Jej celem jest umożliwienie stronom rozmowy o skutkach zdarzenia i poszukiwania rozwiązania, które obie zaakceptują. 

Przedmiotem uzgodnień może być na przykład naprawienie szkody w uzgodniony sposób albo przeprosiny. Treść porozumienia zależy od okoliczności sprawy i rzeczywistych potrzeb stron. 

Kto może skierować sprawę do mediacji i kiedy? 

Mediacja może odbyć się zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym. Na etapie postępowania przygotowawczego decyzję o skierowaniu sprawy do mediacji może podjąć prokurator lub inny organ który prowadzi postępowanie. Po skierowaniu sprawy do sądu może to zrobić sąd lub referendarz sądowy. Skierowanie do mediacji może nastąpić z urzędu albo na wniosek stron, ale udział wymaga ich zgody. 

Sam wniosek strony nie oznacza jeszcze, że organ skieruje sprawę do mediacji: przepis przewiduje w tym zakresie możliwość, a nie obowiązek. Postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc; w uzasadnionych przypadkach termin może zostać przedłużony. 

Czy trzeba spotkać się z drugą stroną? 

Nie zawsze. Mediator najpierw kontaktuje się ze stronami i wyjaśnia im zasady postępowania. Jeżeli bezpośrednie spotkanie nie jest możliwe, mediacja może przebiegać pośrednio: mediator przekazuje każdej stronie propozycje i stanowisko drugiej. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy pokrzywdzony chce rozważyć porozumienie, ale nie chce rozmawiać z oskarżonym twarzą w twarz. 

Zgoda na mediację jest dobrowolna i można ją cofnąć aż do zakończenia postępowania mediacyjnego. Strony nie muszą zawierać ugody tylko dlatego, że zgodziły się na udział w mediacji. 

Rozmowy podczas mediacji są poufne.

Kodeks postępowania karnego wymaga, aby mediacja była prowadzona w sposób poufny i bezstronny - poufnością objęty jest jej przebieg, w tym treść rozmów, przedstawiane propozycje i stanowiska stron. Mediatora nie wolno też przesłuchiwać jako świadka o faktach, o których dowiedział się od stron w trakcie mediacji, z wyjątkiem informacji o przestępstwach objętych obowiązkiem zawiadomienia określonym w art. 240 § 1 Kodeksu karnego. 

Mediator przekazuje organowi, który skierował sprawę do mediacji, jedynie sprawozdanie z jej wyników, a jeżeli strony zawarły ugodę - dołącza podpisaną ugodę. Dlatego warto uważnie ustalić jej treść, szczególnie zakres zobowiązań i sposób ich wykonania. 

Jakie korzyści mediacja przynosi pokrzywdzonemu? 

Mediacja pozwala pokrzywdzonemu przedstawić swoje potrzeby i negocjować konkretne warunki naprawienia szkody lub zadośćuczynienia. W ugodzie można ustalić na przykład kwotę, termin płatności i sposób spełnienia świadczenia. Nie trzeba jednak przyjmować propozycji, która nie odpowiada rozmiarowi szkody lub krzywdy. 

Jeżeli obowiązek wynikający z ugody nadaje się do wykonania w drodze egzekucji, można wystąpić o nadanie ugodzie klauzuli wykonalności.  

Jakie korzyści mediacja przynosi oskarżonemu? 

Pozytywny wynik mediacji albo zawarta ugoda może mieć znaczenie dla oceny zachowania sprawcy po czynie. Sąd bierze pozytywne wyniki mediacji pod uwagę przy wymiarze kary. Ponadto pojednanie, naprawienie szkody albo uzgodnienie sposobu jej naprawienia może przemawiać za nadzwyczajnym złagodzeniem kary na podstawie art. 60 § 2 pkt 1 Kodeksu karnego, a także - jeśli spełnione są ustawowe przesłanki - za warunkowym umorzeniem postępowania. 

Mediacja pozwala też skrócić czas trwania postępowania karnego, co prowadzi do szybszego zatarcia skazania i obniżenia kosztów postępowania. 

Czy ugoda kończy sprawę karną? 

W sprawie ściganej z oskarżenia publicznego - nie. Nawet jeśli strony osiągną porozumienie, prokurator i sąd nadal wykonują swoje zadania. Wynik mediacji może wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy, ale pokrzywdzony nie może samą ugodą „wycofać” takiego postępowania. 

Inaczej jest w sprawie z oskarżenia prywatnego. Kodeks postępowania karnego przewiduje umorzenie postępowania w razie pojednania stron. Do pojednania może dojść także w wyniku mediacji. Jeżeli jednak prokurator wszczął postępowanie albo wstąpił do niego jako oskarżyciel publiczny, postępowanie toczy się z urzędu i samo pojednanie nie powoduje jego umorzenia. 

Osobno trzeba ocenić przestępstwa ścigane na wniosek. Porozumienie może skłonić pokrzywdzonego do cofnięcia wniosku o ściganie, ale zawarcie ugody nie jest samoistnie jego cofnięciem. Skuteczność cofnięcia zależy od warunków określonych w art. 12 § 3 Kodeksu postępowania karnego - wymaganej zgody właściwego organu i etapu postępowania. 

Kto ponosi koszty mediacji w sprawie karnej? 

Koszty postępowania mediacyjnego, do którego sprawę skierował uprawniony organ, ponosi Skarb Państwa. Jeżeli strona korzysta z pomocy ustanowionego przez siebie obrońcy lub pełnomocnika, związane z tym wydatki wykłada sama. 

Kiedy warto skonsultować udział w mediacji z adwokatem? 

Przed przystąpieniem do mediacji warto ustalić, co można realnie osiągnąć, a także jakie skutki może mieć treść ugody. Dla pokrzywdzonego istotne będą między innymi wysokość i termin świadczenia oraz sposób zabezpieczenia jego interesów. Dla podejrzanego lub oskarżonego - zgodność proponowanych zobowiązań z sytuacją procesową i możliwość ich wykonania. 

Mediacja karna - najczęściej zadawane pytania 

Czy pokrzywdzony musi zgodzić się na mediację? 

Nie. Udział jest dobrowolny, a wyrażoną zgodę można cofnąć do zakończenia mediacji. 

Czy można prowadzić mediację bez spotkania z oskarżonym? 

Tak, jeżeli bezpośrednie spotkanie nie jest możliwe, mediator może prowadzić mediację pośrednią i przekazywać propozycje między stronami. 

Czy ugoda z pokrzywdzonym oznacza umorzenie sprawy? 

Nie w każdej sprawie. W postępowaniu z oskarżenia publicznego ugoda nie kończy postępowania - nadal wydawany jest wyrok. W postępowaniu prowadzonym w trybie prywatnoskargowym pojednanie stron prowadzi do umorzenia. Jeżeli jednak prokurator objął czyn ściganiem z urzędu, pojednanie nie kończy sprawy. 

Czy mediacja gwarantuje łagodniejszy wyrok? 

Nie. Sąd bierze pozytywne wyniki mediacji pod uwagę przy wymiarze kary, ale ocenia je razem z pozostałymi okolicznościami sprawy. 

Czy za mediację karną trzeba zapłacić? 

Koszty postępowania mediacyjnego po skierowaniu przez uprawniony organ ponosi Skarb Państwa. Osobną kwestią są koszty obrońcy lub pełnomocnika ustanowionego przez stronę. 

Stan prawny: wrzesień 2026 r.