Zatrzymanie przez Policję jest sytuacją, w której warto jak najszybciej skontaktować się z adwokatem. Pierwsze czynności przeprowadzane z udziałem zatrzymanego, w szczególności pierwsze przesłuchanie, mogą mieć istotne znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania karnego. 

Osoba zatrzymana ma prawo żądać niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz bezpośredniej rozmowy z nim. Jeżeli zatrzymano bliską Ci osobę, również możesz podjąć działania, które ułatwią jej szybkie uzyskanie pomocy prawnej. 

Czy zatrzymany ma prawo do kontaktu z adwokatem? 

Tak. Zatrzymanemu, na jego żądanie, należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią rozmowę. W praktyce pierwszy kontakt najczęściej odbywa się telefonicznie. Przepisy nie wskazują jednej konkretnej formy, w jakiej powinien zostać zapewniony. Powinna ona być dostosowana do okoliczności i dostępnych możliwości. Co do zasady rozmowa z adwokatem powinna odbywać się bez obecności innych osób. Jedynie w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, zatrzymujący może zastrzec swoją obecność podczas rozmowy. 

Czy Policja musi poinformować zatrzymanego o prawie do adwokata? 

Tak. Zatrzymany powinien zostać natychmiast poinformowany o przyczynach zatrzymania oraz o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego i prawie do kontaktu z nim.  Zatrzymany otrzymuje również pouczenie na piśmie. Informacja o udzieleniu pouczenia powinna zostać odnotowana w protokole zatrzymania. Samo pouczenie nie oznacza jednak, że kontakt z adwokatem zostanie zorganizowany automatycznie. Zatrzymany powinien wyraźnie zażądać umożliwienia mu takiego kontaktu. 

Jak poprosić o kontakt z adwokatem po zatrzymaniu? 

Zatrzymany powinien jednoznacznie powiedzieć funkcjonariuszowi, że żąda kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Najlepiej wskazać imię i nazwisko prawnika oraz jego numer telefonu. Warto znać numer telefonu do wybranego adwokata albo mieć go zapisany na wizytówce. W praktyce mogą pojawić się problemy z uzyskaniem dostępu do telefonu zatrzymanego lub samodzielnym wyszukaniem danych prawnika. Przepisy nie określają szczegółowo wszystkich czynności, które funkcjonariusz powinien podjąć w celu odnalezienia konkretnego adwokata. Nie zmienia to jednak faktu, że na żądanie zatrzymanego organ ma obowiązek umożliwić mu kontakt z adwokatem lub radcą prawnym. 

Czy zatrzymany musi składać wyjaśnienia przed rozmową z adwokatem? 

Zatrzymany nie ma obowiązku składania oświadczeń dotyczących sprawy. Jeżeli zostaną mu przedstawione zarzuty i będzie przesłuchiwany jako podejrzany, ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Dlatego przed pierwszym przesłuchaniem warto skonsultować się z obrońcą. Adwokat może wyjaśnić zatrzymanemu jego sytuację procesową, omówić przysługujące mu prawa oraz pomóc zdecydować, czy składanie wyjaśnień na tym etapie jest zasadne. 

Odmowa składania wyjaśnień nie oznacza przyznania się do winy. Jest jednym z podstawowych uprawnień podejrzanego. 

Czy każdemu zatrzymanemu przysługuje obrońca z urzędu? 

Prawo do kontaktu z adwokatem po zatrzymaniu nie oznacza, że każdej zatrzymanej osobie automatycznie zostanie wyznaczony obrońca z urzędu. Podejrzany, czyli osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, może ustanowić obrońcę z wyboru. Jeżeli nie ma obrońcy z wyboru i należycie wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, może żądać wyznaczenia obrońcy z urzędu. 

Inaczej wygląda sytuacja osoby podejrzanej, czyli osoby, wobec której nie wydano jeszcze postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Nie jest ona stroną postępowania i nie może korzystać z obrońcy z urzędu na takich samych zasadach jak podejrzany. Nadal jednak, jako osoba zatrzymana, ma prawo do kontaktu i bezpośredniej rozmowy z adwokatem lub radcą prawnym na podstawie art. 245 k.p.k. 

Jak rodzina może pomóc osobie zatrzymanej? 

Jeżeli dowiesz się, że bliska osoba została zatrzymana, przede wszystkim spróbuj ustalić: 

• który organ dokonał zatrzymania,

• gdzie aktualnie przebywa zatrzymany,

• gdzie ma zostać przewieziony,

• czy przedstawiono mu już zarzuty,

• jaka jednostka Policji lub prokuratury prowadzi sprawę,

• kiedy planowane jest przesłuchanie. 

Następnie możesz skontaktować się z adwokatem i przekazać mu zebrane informacje. Ustalenie miejsca pobytu zatrzymanego oraz organu prowadzącego sprawę może znacząco przyspieszyć podjęcie pomocy prawnej. Nie należy natomiast omawiać przez telefon szczegółów zdarzenia ani podejmować prób uzgadniania wersji wydarzeń z innymi osobami. Na początku najważniejsze jest ustalenie, gdzie przebywa zatrzymany i zapewnienie mu profesjonalnej pomocy. 

Czy bliska osoba może ustanowić obrońcę dla zatrzymanego? 

Jeżeli zatrzymany ma już procesowy status podejrzanego i pozostaje pozbawiony wolności, obrońcę może tymczasowo ustanowić dla niego inna osoba. Nie musi to być członek rodziny - może to zrobić również partner, przyjaciel albo inna osoba chcąca udzielić pomocy. 

Podejrzany powinien zostać o tym niezwłocznie zawiadomiony. Takie upoważnienie obowiązuje do czasu, gdy sam ustanowi obrońcę albo podejmie inną decyzję w tym zakresie. 

Kontakt z obrońcą podczas tymczasowego aresztowania 

Osoba tymczasowo aresztowana może porozumiewać się ze swoim obrońcą osobiście, korespondencyjnie oraz telefonicznie. Co do zasady spotkanie z obrońcą odbywa się bez obecności innych osób. W postępowaniu przygotowawczym prokurator może jednak, w szczególnie uzasadnionych przypadkach i ze względu na dobro postępowania, zastrzec swoją obecność albo obecność osoby upoważnionej podczas rozmowy. Może również zastrzec kontrolę korespondencji podejrzanego z obrońcą. Ograniczenia te nie mogą być stosowane ani utrzymywane po upływie 14 dni od dnia tymczasowego aresztowania. 

Tymczasowo aresztowany może korzystać z aparatu telefonicznego w celu kontaktu z obrońcą co najmniej raz w tygodniu, w terminach określonych w porządku wewnętrznym aresztu śledczego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza gdy zbliża się termin czynności procesowej, dyrektor aresztu może umożliwić kontakt także poza tymi terminami. 

Kontakt skazanego z obrońcą w zakładzie karnym 

Również osoba prawomocnie skazana i odbywająca karę pozbawienia wolności może korzystać z pomocy obrońcy ustanowionego w postępowaniu wykonawczym. Skazany może kontaktować się z obrońcą osobiście, korespondencyjnie oraz telefonicznie. Prawo do skorzystania z aparatu telefonicznego przysługuje mu co najmniej raz w tygodniu, zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym zakładzie karnym. 

Dlaczego szybki kontakt z adwokatem jest ważny? 

Pomoc adwokata bezpośrednio po zatrzymaniu może obejmować w szczególności: 

• wyjaśnienie zatrzymanemu jego praw i aktualnej sytuacji procesowej, 

• konsultację przed pierwszym przesłuchaniem,

• pomoc w podjęciu decyzji dotyczącej składania wyjaśnień,

• udział w przesłuchaniu podejrzanego,

• ocenę legalności, zasadności i prawidłowości zatrzymania,

• złożenie zażalenia na zatrzymanie,

• przygotowanie obrony przed ewentualnym wnioskiem o tymczasowe aresztowanie,

• kontakt z rodziną zatrzymanego, w granicach tajemnicy obrończej i ustaleń z klientem. 

Im wcześniej obrońca uzyska informacje o zatrzymaniu, miejscu pobytu danej osoby i planowanych czynnościach, tym szybciej może podjąć odpowiednie działania. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czy zatrzymany może zadzwonić do swojego adwokata? 

Zatrzymany może zażądać niezwłocznego umożliwienia kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. W praktyce kontakt najczęściej odbywa się telefonicznie, ale przepisy nie gwarantują, że zatrzymany będzie mógł osobiście skorzystać ze swojego telefonu. 

Czy Policja może być obecna podczas rozmowy z adwokatem? 

Tylko w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zasadą powinna być możliwość przeprowadzenia bezpośredniej rozmowy bez obecności funkcjonariusza. 

Czy można odmówić składania wyjaśnień do czasu przyjazdu adwokata? 

Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania. Może więc zdecydować, że nie będzie składał wyjaśnień przed konsultacją z obrońcą. 

Czy rodzina może znaleźć adwokata dla osoby zatrzymanej? 

Tak. Rodzina lub inna osoba może skontaktować się z adwokatem i przekazać mu informacje o zatrzymaniu. Jeżeli zatrzymany ma już status podejrzanego i pozostaje pozbawiony wolności, inna osoba może również ustanowić dla niego obrońcę. 

Czy obrońcę może ustanowić osoba spoza rodziny? 

Tak. Przepisy nie wymagają, aby osobą ustanawiającą obrońcę dla pozbawionego wolności podejrzanego był członek jego rodziny. 

Co zrobić, gdy nie wiadomo, gdzie przebywa zatrzymany? 

Należy skontaktować się z jednostką Policji, która mogła dokonać zatrzymania, albo z prokuraturą prowadzącą sprawę. Warto przekazać adwokatowi imię, nazwisko i datę urodzenia zatrzymanego, przybliżony czas i miejsce zatrzymania oraz wszelkie informacje o organie prowadzącym czynności.