Skazany korzystający z odpowiednio długiej przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności nie zawsze musi wrócić do zakładu karnego, aby odbyć pozostałą część kary. Artykuł 155 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego przewiduje szczególny tryb warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary po co najmniej rocznej przerwie. Nie jest to jednak automatyczne „darowanie” pozostałej części kary. Skazany musi spełnić wszystkie warunki formalne, a sąd musi dodatkowo uznać, że jego dalsze zachowanie na wolności będzie prawidłowe. 

Na czym polega warunkowe zwolnienie w trybie art. 155 k.k.w.? 

Artykuł 155 k.k.w. pozwala sądowi penitencjarnemu warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary, jeżeli wcześniej odbył on część kary, a następnie przez co najmniej rok korzystał z przerwy w jej wykonaniu. 

Ten tryb różni się od zwykłego warunkowego przedterminowego zwolnienia (o którym przeczytasz w tym artykule). Nie obowiązują w nim ograniczenia wynikające z art. 78 i 79 Kodeksu karnego, czyli nie trzeba odbyć połowy, dwóch trzecich albo trzech czwartych kary. Konieczne jest natomiast wcześniejsze odbycie co najmniej 6 miesięcy kary oraz spełnienie pozostałych warunków z art. 155 k.k.w. 

Warunki zwolnienia z reszty kary po przerwie 

Aby sąd mógł zastosować art. 155 § 1 k.k.w., łącznie muszą zostać spełnione następujące warunki: 

• skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności, 

• przerwa w wykonaniu kary trwała nieprzerwanie co najmniej rok, 

• kara pozbawienia wolności albo suma kar, które skazany ma odbyć, nie przekracza 3 lat, 

• zachodzi pozytywna prognoza kryminologiczno-społeczna, o której mowa w art. 77 § 1 Kodeksu karnego. 

Granica 3 lat jest nieprzekraczalna. Jeżeli skazany ma odbyć kilka kar pozbawienia wolności niepodlegających łączeniu, bierze się pod uwagę ich sumę. 

Czy roczna przerwa musi być nieprzerwana? 

Tak. Nie można dodać do siebie kilku odrębnych przerw rozdzielonych pobytem w zakładzie karnym i w ten sposób uzyskać wymaganego roku. Roczny okres może natomiast wynikać z kilku kolejnych postanowień przedłużających przerwę, jeżeli zachowana została jej ciągłość. W orzecznictwie przyjmuje się również, że pojęcie przerwy może obejmować okres, w którym po rozpoczęciu wykonywania kary postępowanie wykonawcze zostało zawieszone z przyczyn odpowiadających podstawom udzielenia przerwy, np. z powodu ciężkiej choroby skazanego na podstawie art. 15 § 2 k.k.w.

Czy spełnienie warunków oznacza, że sąd musi zwolnić skazanego? 

Nie. Art. 155 k.k.w. stanowi, że sąd „może” udzielić warunkowego zwolnienia. Nawet po odbyciu 6 miesięcy kary i upływie roku przerwy konieczna jest pozytywna prognoza dotycząca zachowania skazanego na wolności. Sąd ocenia w szczególności: 

• postawę skazanego, 

• jego właściwości i warunki osobiste, 

• okoliczności popełnienia przestępstwa, 

• zachowanie po popełnieniu przestępstwa i podczas odbywania kary, 

• sposób wykorzystania przerwy, 

• przestrzeganie porządku prawnego, 

• wykonywanie obowiązków nałożonych przez sąd, 

• ustabilizowanie sytuacji życiowej, w tym miejsca zamieszkania, pracy, leczenia lub sytuacji rodzinnej, 

• naprawienie szkody lub podejmowanie realnych starań w tym kierunku. 

Samo spełnienie warunków czasowych nie wystarcza. We wniosku warto więc wykazać nie tylko długość odbytej kary i przerwy, lecz także przedstawić dokumenty potwierdzające prawidłowe funkcjonowanie skazanego na wolności. 

Co dołączyć do wniosku z art. 155 k.k.w.? 

Zakres dokumentów zależy od sytuacji skazanego. Przydatne mogą być w szczególności: 

• dokumenty potwierdzające zatrudnienie albo prowadzenie działalności, 

• dokumentacja leczenia lub terapii, 

• dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej i sprawowanej opieki, 

• potwierdzenia wykonania obowiązków nałożonych przez sąd, 

• dowody naprawienia szkody, zapłaty zadośćuczynienia, nawiązki lub innych należności, 

• opinie pracodawcy, terapeuty albo innych osób i instytucji znających sytuację skazanego, 

Gdzie złożyć wniosek o warunkowe zwolnienie po przerwie? 

Wniosek rozpoznaje sąd penitencjarny, czyli sąd okręgowy. Właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu przebywa skazany. W przypadku osoby pozostającej na przerwie będzie to sąd właściwy dla jej aktualnego miejsca pobytu. 

Wniosek może złożyć skazany albo jego obrońca. Postępowanie może zostać wszczęte także na wniosek prokuratora, dyrektora zakładu karnego, sądowego kuratora zawodowego lub z urzędu. 

Ile wynosi opłata od wniosku z art. 155 k.k.w.? 

Opłata od wniosku skazanego o warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary w trybie art. 155 § 1 k.k.w. wynosi 100 zł. Jest to inna opłata niż 45 zł pobierane od zwykłego wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Dowód uiszczenia opłaty należy dołączyć do wniosku. Skazany, który nie jest w stanie jej ponieść, może złożyć wniosek o zwolnienie od opłaty, odpowiednio dokumentując swoją sytuację majątkową. 

Czy złożenie wniosku przedłuża przerwę w karze? 

Nie. Samo złożenie wniosku na podstawie art. 155 k.k.w. nie przedłuża przerwy i nie zwalnia skazanego z obowiązku powrotu do zakładu karnego po jej zakończeniu. Jeżeli termin przerwy upływa przed rozpoznaniem wniosku, trzeba odrębnie ocenić możliwość uzyskania dalszej przerwy albo wstrzymania wykonania orzeczenia. Z tego względu moment złożenia wniosku powinien być dobrze zaplanowany. Warunek rocznej przerwy musi być spełniony najpóźniej w chwili orzekania przez sąd. 

Co dzieje się po udzieleniu warunkowego zwolnienia? 

Pozostała część kary staje się okresem próby. Co do zasady trwa on od 2 do 5 lat. Sąd może oddać skazanego pod dozór oraz nałożyć na niego obowiązki, np. obowiązek informowania kuratora o przebiegu próby, podjęcia pracy, kontynuowania terapii, powstrzymywania się od nadużywania alkoholu albo kontaktowania się z określonymi osobami. 

Jeżeli w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy po jej zakończeniu warunkowe zwolnienie nie zostanie odwołane, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia. Warunkowe zwolnienie może zostać odwołane m.in. w razie popełnienia przestępstwa, rażącego naruszania porządku prawnego albo uchylania się od dozoru lub nałożonych obowiązków. Po odwołaniu zwolnienia okresu spędzonego na wolności nie zalicza się na poczet kary. 

Czy można zaskarżyć odmowę zwolnienia? 

Tak. Na postanowienie w przedmiocie warunkowego zwolnienia przysługuje zażalenie. Termin na jego wniesienie wynosi 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a jeżeli uprawniona osoba nie uczestniczyła w posiedzeniu - od doręczenia postanowienia. Jeżeli sąd odmówi zwolnienia, kolejny wniosek skazanego lub jego obrońcy złożony przed upływem 6 miesięcy od wydania postanowienia nie zostanie rozpoznany aż do upływu tego okresu. W sprawach z art. 155 k.k.w. ma to szczególne znaczenie, ponieważ skazany nadal korzysta jedynie z czasowej przerwy w wykonaniu kary. 

Podsumowanie 

Warunkowe zwolnienie po rocznej przerwie w karze jest szczególnym rozwiązaniem dla skazanych na karę lub sumę kar nieprzekraczającą 3 lat. Pozwala ubiegać się o zwolnienie bez konieczności spełnienia zwykłych progów odbycia połowy, dwóch trzecich albo trzech czwartych kary. Nie oznacza to jednak automatycznej decyzji. Kluczowe znaczenie mają ciągłość przerwy, wcześniejsze odbycie co najmniej 6 miesięcy kary oraz przekonujące wykazanie, że skazany prawidłowo funkcjonuje na wolności i będzie przestrzegał porządku prawnego. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czy po roku przerwy w karze sąd musi zwolnić skazanego z reszty kary? 

Nie. Spełnienie warunków formalnych jedynie pozwala sądowi rozważyć zwolnienie. Konieczna jest również pozytywna prognoza, że skazany po zwolnieniu będzie przestrzegał prawa i nie popełni ponownie przestępstwa.