Prawomocne skazanie na karę pozbawienia wolności nie w każdym przypadku musi oznaczać jej natychmiastowe wykonanie. Jeżeli zachodzą szczególne okoliczności zdrowotne, rodzinne lub osobiste, skazany może złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności. 

Odroczenie nie powoduje uchylenia ani skrócenia kary. Przesuwa jedynie termin rozpoczęcia jej odbywania. O udzieleniu odroczenia każdorazowo decyduje sąd po przeanalizowaniu sytuacji skazanego oraz przedstawionych dowodów. 

Na czym polega odroczenie wykonania kary? 

Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności polega na czasowym przesunięciu momentu, w którym skazany ma rozpocząć odbywanie kary w zakładzie karnym. Z odroczenia można skorzystać zanim wykonywanie kary się rozpocznie. Jeżeli skazany został już osadzony i rozpoczął odbywanie kary, właściwą instytucją jest co do zasady przerwa w wykonaniu kary, a nie jej odroczenie. O przerwie w karze pozbawienia wolności przeczytasz w tym artykule. 

Kodeks karny wykonawczy przewiduje: 

• obligatoryjne odroczenie wykonania kary, którego sąd musi udzielić po stwierdzeniu ustawowych przesłanek, 

• fakultatywne odroczenie wykonania kary, którego sąd może, ale nie musi udzielić. 

Obligatoryjne odroczenie wykonania kary z powodu choroby 

Sąd ma obowiązek odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności w przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. 

Za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może: 

• zagrażać jego życiu albo 

• spowodować poważne niebezpieczeństwo dla jego zdrowia. 

Nie każda choroba uzasadnia obligatoryjne odroczenie kary. Znaczenie ma jej charakter, aktualny stan zdrowia skazanego, możliwość leczenia w warunkach więziennych oraz ryzyko związane z osadzeniem. 

Odroczenie jest w takim przypadku udzielane do czasu ustania przeszkody. Nie obowiązuje zatem sztywny roczny limit przewidziany dla fakultatywnego odroczenia kary. 

Jak udowodnić chorobę uzasadniającą odroczenie kary? 

Do wniosku należy dołączyć aktualną dokumentację medyczną potwierdzającą stan zdrowia skazanego. W zależności od sprawy mogą to być na przykład: 

• zaświadczenia lekarskie, 

• historie choroby i karty informacyjne leczenia szpitalnego, 

• wyniki badań, 

• zalecenia dotyczące dalszego leczenia, 

• informacje o planowanych operacjach lub innych zabiegach, 

• dokumenty potwierdzające brak możliwości przerwania terapii, 

• opinie lekarzy prowadzących. 

Samo wskazanie rozpoznanej choroby może nie wystarczyć. Dokumentacja powinna pozwalać ocenić, dlaczego rozpoczęcie odbywania kary stwarzałoby zagrożenie dla życia albo poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia skazanego. Sąd zwykle dopuszcza dowód z opinii biegłego lekarza. Opinia powinna uwzględniać nie tylko stan zdrowia skazanego, lecz także możliwość zapewnienia mu odpowiedniego leczenia w warunkach jednostki penitencjarnej. 

Fakultatywne odroczenie wykonania kary z przyczyn rodzinnych lub osobistych 

Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku, jeżeli jej natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Chodzi o konsekwencje wykraczające poza zwykłe następstwa związane z rozpoczęciem odbywania kary. Sam fakt utraty możliwości pracy, pogorszenia sytuacji finansowej rodziny czy rozłąki z bliskimi nie musi być wystarczający, ponieważ są to typowe następstwa osadzenia. 

Podstawą odroczenia mogą być na przykład: 

• konieczność zapewnienia opieki ciężko choremu członkowi rodziny, jeżeli nie może jej przejąć inna osoba, 

• potrzeba zabezpieczenia bytu rodziny znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji, 

• konieczność zakończenia pilnego leczenia, które nie spełnia przesłanek obligatoryjnego odroczenia, 

• wyjątkowo trudna sytuacja małoletnich dzieci skazanego, 

• potrzeba uporządkowania szczególnie pilnych spraw życiowych lub rodzinnych, 

• nagłe zdarzenie losowe wymagające obecności skazanego. 

Sąd bada nie tylko samą sytuację, lecz także to, czy problem może zostać rozwiązany w inny sposób oraz czy obecność skazanego jest rzeczywiście niezbędna. 

Odroczenie kary wobec kobiety ciężarnej i osoby samotnie wychowującej dziecko 

W przypadku skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do trzech lat po urodzeniu dziecka. Nie oznacza to automatycznego odroczenia w każdej takiej sprawie. Jest to nadal decyzja fakultatywna, dlatego sąd ocenia rzeczywistą sytuację rodzinną, sposób sprawowania opieki nad dzieckiem oraz możliwość zapewnienia mu opieki przez inne osoby. 

Odroczenie kary z powodu przeludnienia zakładów karnych 

Kodeks karny wykonawczy przewiduje również możliwość odroczenia wykonania kary w wymiarze do roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych przekracza w skali kraju ich ogólną pojemność. 

Z tej możliwości nie mogą skorzystać: 

• skazani za przestępstwo popełnione z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia, 

• sprawcy określeni w art. 64 § 1 lub 2, art. 64a albo art. 65 Kodeksu karnego, 

• skazani za przestępstwa określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych. 

Jest to odrębna i w praktyce rzadko wykorzystywana podstawa odroczenia. 

Na jak długo można odroczyć wykonanie kary? 

Fakultatywnego odroczenia z powodu zbyt ciężkich skutków dla skazanego lub jego rodziny można udzielić na okres do roku. 

Odroczenie może zostać udzielone kilkakrotnie, ale jego łączny okres nie może przekroczyć ustawowego limitu. Okres odroczenia liczy się od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie. 

Wyjątek dotyczy skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem. W tych przypadkach odroczenie może trwać do trzech lat po urodzeniu dziecka. 

Inaczej jest przy obligatoryjnym odroczeniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby. Wówczas odroczenie trwa do czasu ustania przeszkody uniemożliwiającej wykonywanie kary. 

Czy sąd może nałożyć obowiązki w okresie odroczenia? 

Udzielając odroczenia, sąd może zobowiązać skazanego do: 

• podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej, 

• zgłaszania się w określonych odstępach czasu do wskazanej jednostki Policji, 

• poddania się leczeniu lub rehabilitacji, 

• poddania się oddziaływaniom terapeutycznym, 

• uczestnictwa w programach korekcyjno-edukacyjnych. 

Niewykonywanie obowiązków może stanowić podstawę odwołania odroczenia. 

Jak uzasadnić wniosek o odroczenie wykonania kary? 

We wniosku należy dobrze wyjaśnić nie tylko dlaczego rozpoczęcie wykonywania kary byłoby obecnie szczególnie dotkliwe, lecz także dlaczego odroczenie jest konieczne oraz w jaki sposób skazany zamierza wykorzystać ten okres. 

Wniosek powinien zostać poparty dokumentami. Sam opis trudnej sytuacji, bez przedstawienia odpowiednich dowodów, może okazać się niewystarczający. 

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku o odroczenie kary? 

Rodzaj dokumentów zależy od podstawy wniosku. Mogą to być między innymi: 

• dokumentacja medyczna skazanego lub członka jego rodziny, 

• akty urodzenia dzieci, 

• dokumenty potwierdzające samotne sprawowanie opieki, 

• orzeczenia o niepełnosprawności, 

• dokumenty dotyczące zatrudnienia i dochodów, 

• umowy, rachunki i informacje o kosztach utrzymania rodziny, 

• dokumenty potwierdzające zadłużenie lub inne zobowiązania, 

• zaświadczenia ze szkoły, placówki opiekuńczej lub ośrodka pomocy społecznej, 

• oświadczenia i dokumenty wskazujące, że opieki nie może przejąć inna osoba, 

• harmonogram planowanego leczenia albo zabiegu. 

Dokumenty powinny być aktualne i odnosić się bezpośrednio do okoliczności wskazanych we wniosku. 

Do jakiego sądu złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary? 

Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Dotyczy to również sytuacji, w której wyrok został później zmieniony przez sąd odwoławczy. 

Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu. Prawo udziału w posiedzeniu mają prokurator, skazany i jego obrońca. O terminie posiedzenia należy oczekiwać odrębnego zawiadomienia. 

Ile kosztuje wniosek o odroczenie wykonania kary? 

Opłata od wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności wynosi 80 zł. Dowód uiszczenia opłaty należy dołączyć do wniosku. Jeżeli sytuacja materialna skazanego nie pozwala na jej poniesienie, może on złożyć wniosek o zwolnienie od opłaty, przedstawiając informacje i dokumenty potwierdzające swoją sytuację finansową. 

Kiedy należy złożyć wniosek o odroczenie kary? 

Wniosek należy złożyć przed rozpoczęciem wykonywania kary pozbawienia wolności. Nie warto jednak czekać do ostatniej chwili. Postępowanie może potrwać, a samo wniesienie wniosku nie zatrzymuje możliwości zatrzymania i doprowadzenia do zakładu karnego. Jeżeli skazany rozpoczął już odbywanie kary, może ubiegać się o przerwę w jej wykonaniu. Wniosek o przerwę rozpoznaje sąd penitencjarny, czyli sąd okręgowy właściwy ze względu na miejsce pobytu skazanego. O przerwie w wykonywaniu kary pozbawienia wolności przeczytasz w tym artykule. 

Czy wniosek o odroczenie kary wstrzymuje jej wykonanie? 

Nie. Samo złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary nie wstrzymuje wykonania prawomocnego wyroku. Oznacza to, że mimo złożenia wniosku skazany może zostać przymusowo doprowadzony do odbycia kary. Dlatego razem z wnioskiem o odroczenie warto złożyć odrębny, również dobrze uzasadniony wniosek o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania sprawy. 

Czy można zaskarżyć odmowę odroczenia wykonania kary? 

Tak. Na postanowienie w przedmiocie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie. Zażalenie nie powoduje jednak automatycznego wstrzymania wykonania kary. Również na tym etapie należy rozważyć złożenie wniosku o wstrzymanie jej wykonania. Postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania kary z kolei nie podlega odrębnemu zaskarżeniu, a sąd nie ma obowiązku sporządzania uzasadnienia takiej odmowy. 

Czy sąd może odwołać udzielone odroczenie? 

Sąd może odwołać odroczenie, jeżeli: 

• ustała przyczyna, dla której zostało udzielone, 

• skazany nie wykorzystuje odroczenia zgodnie z jego celem, 

• skazany rażąco narusza porządek prawny, 

• skazany nie wykonuje obowiązków nałożonych przez sąd. 

Co do zasady odwołanie odroczenia z powodu zachowania skazanego następuje po udzieleniu mu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że sprzeciwiają się temu szczególne względy. 

Na postanowienie dotyczące odwołania odroczenia również przysługuje zażalenie. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czy samo złożenie wniosku gwarantuje niedoprowadzenie do odbycia kary? 

Nie. Do czasu wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania kary albo udzielenia odroczenia skazany może zostać zatrzymany i doprowadzony celem odbycia kary. 

Czy można kilkakrotnie składać wniosek o odroczenie kary? 

Odroczenie może zostać udzielone kilkakrotnie, ale jego łączny okres nie może przekroczyć ustawowego limitu. Kolejny wniosek powinien być należycie uzasadniony i wykazywać dalsze istnienie podstaw odroczenia. 

Czy choroba zawsze powoduje odroczenie kary? 

Nie. Obligatoryjne odroczenie dotyczy choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Lżejsze problemy zdrowotne mogą być oceniane w ramach fakultatywnego odroczenia, ale nie gwarantują jego udzielenia. 

Czy utrata pracy uzasadnia odroczenie wykonania kary? 

Sama utrata zatrudnienia jest typowym następstwem rozpoczęcia odbywania kary i zwykle nie wystarcza. Znaczenie może mieć jednak wyjątkowo trudna sytuacja rodziny, brak innych źródeł utrzymania oraz szczególne konsekwencje, których nie można uniknąć w inny sposób. 

Czym różni się odroczenie wykonania kary od przerwy w karze? 

Odroczenie dotyczy osoby, która nie rozpoczęła jeszcze odbywania kary. Przerwa jest udzielana skazanemu, który już odbywa karę pozbawienia wolności i czasowo opuszcza zakład karny.