Przerwa w karze pozwala skazanemu czasowo opuścić zakład karny. Może zostać udzielona przede wszystkim ze względu na ciężką chorobę albo ważne względy rodzinne lub osobiste. Nie oznacza jednak darowania pozostałej części kary. Po zakończeniu przerwy skazany co do zasady wraca do zakładu karnego - z wyjątkiem warunkowego przedterminowego zwolnienia po przerwie, o którym przeczytasz w tym artykule. 

Przerwa w karze a odroczenie wykonania kary 

Przerwa w karze dotyczy osoby, która rozpoczęła już odbywanie kary pozbawienia wolności. Jeżeli skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary, właściwą instytucją jest odroczenie wykonania kary. 

Kiedy sąd musi udzielić przerwy w karze? 

Zgodnie z art. 153 § 1 w zw. z art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny udziela przerwy, jeżeli skazany cierpi na: 

• chorobę psychiczną uniemożliwiającą wykonywanie kary, 

• inną ciężką chorobę uniemożliwiającą wykonywanie kary. 

Za ciężką chorobę uważa się taki stan skazanego, w którym pobyt w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu albo spowodować poważne niebezpieczeństwo dla jego zdrowia. W takim przypadku przerwy udziela się do czasu ustania przeszkody. 

Przerwa w karze z ważnych względów rodzinnych lub osobistych 

Sąd penitencjarny może również udzielić przerwy, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Mogą to być przykładowo: 

• konieczność osobistego sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, 

• wyjątkowo trudna sytuacja dzieci skazanego, 

• szczególna sytuacja życiowa rodziny, 

• poważne zdarzenie losowe, 

• potrzeba rozwiązania pilnej sytuacji osobistej, której nie można załatwić podczas pobytu w zakładzie karnym. 

Nie każda trudność wynikająca z osadzenia uzasadnia jednak przerwę. Pozbawienie wolności z natury wpływa na życie zawodowe, rodzinne i finansowe skazanego. Konieczne jest zatem wykazanie okoliczności wyjątkowych i rzeczywiście wymagających czasowego pobytu skazanego na wolności. 

Na jak długo można uzyskać przerwę w karze? 

Przerwa udzielana z ważnych względów rodzinnych lub osobistych może być udzielana kilkakrotnie, jednak jej łączny okres co do zasady nie może przekroczyć roku. 

W przypadku skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem możliwy jest dłuższy okres, do 3 lat po urodzeniu dziecka. 

Inaczej wygląda przerwa udzielona z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Trwa ona do czasu ustania przeszkody zdrowotnej. 

Czy można ponownie ubiegać się o przerwę? 

Co do zasady kolejnej przerwy nie można udzielić przed upływem roku od zakończenia poprzedniej przerwy i powrotu skazanego do zakładu karnego. Ograniczenie to nie obowiązuje jednak w przypadku: 

• choroby psychicznej, 

• innej ciężkiej choroby skazanego, 

• innego wypadku losowego. 

Elektroniczna kontrola miejsca pobytu podczas przerwy 

Od 1 stycznia 2026 r. sąd penitencjarny może w określonych przypadkach połączyć przerwę w karze z elektroniczną kontrolą miejsca pobytu skazanego. Jeżeli administracja zakładu karnego sporządziła wobec skazanego negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną, sąd może zastosować taką kontrolę. Wobec niektórych kategorii skazanych jej orzeczenie jest natomiast co do zasady obowiązkowe. Dotyczy to m.in.: 

• określonych sprawców przestępstw seksualnych popełnionych w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, 

• niektórych sprawców działających w warunkach recydywy lub uczynienia sobie z przestępstwa stałego źródła dochodu, jeżeli zostali skazani za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby jej użycia, 

• osób skazanych na dożywotnie pozbawienie wolności. 

Elektroniczna kontrola podczas przerwy nie jest tym samym co odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Skazany nadal korzysta z przerwy w wykonaniu kary, a system służy kontroli jego miejsca pobytu. 

Gdzie złożyć wniosek o przerwę w karze? 

O udzieleniu przerwy decyduje sąd penitencjarny, czyli sąd okręgowy właściwy dla miejsca pobytu skazanego, czyli w tym przypadku dla zakładu karnego, w którym skazany odbywa karę. W przypadku wniosków o udzielanie kolejnych przerw właściwy jest sąd, który udzielił pierwszej przerwy. Wniosek może złożyć skazany lub jego obrońca, a także dyrektor zakładu karnego. 

Ile kosztuje wniosek o przerwę w karze? 

Opłata od wniosku o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności wynosi 60 zł. Jeżeli sytuacja majątkowa skazanego nie pozwala mu na poniesienie opłaty, może ubiegać się o zwolnienie od kosztów. 

Co powinien zawierać wniosek o przerwę w karze? 

Wniosek powinien przede wszystkim wskazywać: 

• jakiej przerwy domaga się skazany, 

• z jakiego powodu przerwa jest potrzebna, 

• dlaczego osobista obecność skazanego na wolności jest konieczna, 

• w jaki sposób przerwa zostanie wykorzystana. 

Do wniosku warto dołączyć wszystkie dokumenty potwierdzające wskazywane okoliczności, np. dokumentację medyczną, zaświadczenia dotyczące stanu zdrowia członka rodziny, dokumenty dotyczące sytuacji dzieci czy inne dowody potwierdzające wyjątkową sytuację.  

Jakie obowiązki może nałożyć sąd? 

Udzielając przerwy, sąd może zobowiązać skazanego m.in. do: 

• podjęcia starań o znalezienie pracy, 

• zgłaszania się w określonych terminach na Policję, 

• poddania się leczeniu lub rehabilitacji, 

• podjęcia terapii, 

• uczestnictwa w programach korekcyjno-edukacyjnych. 

Skazany powinien korzystać z przerwy zgodnie z celem, dla którego została udzielona. 

Czy sąd może odwołać przerwę? 

Tak. Przerwa może zostać odwołana m.in. wtedy, gdy: 

• ustanie przyczyna jej udzielenia, 

• skazany nie wykorzystuje jej zgodnie z celem, 

• rażąco narusza porządek prawny, 

• nie wykonuje obowiązków nałożonych przez sąd. 

Szczególne konsekwencje dotyczą również naruszania obowiązków związanych z elektroniczną kontrolą miejsca pobytu. Jeżeli podczas przerwy skazany zostanie tymczasowo aresztowany, przerwana kara podlega wykonaniu z mocy prawa. 

Czy na odmowę udzielenia przerwy przysługuje zażalenie? 

Tak. Na postanowienie sądu w przedmiocie przerwy w wykonaniu kary przysługuje zażalenie. 

Przerwa w karze a warunkowe przedterminowe zwolnienie 

Długotrwała przerwa może w określonych przypadkach otworzyć możliwość ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie na szczególnych zasadach. Jeżeli: 

• przerwa trwała co najmniej rok, 

• skazany odbył wcześniej co najmniej 6 miesięcy kary, 

• kara lub suma kar pozbawienia wolności nie przekracza 3 lat, 

sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary, o czym przeczytasz w tym artykule. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czy przerwa w karze oznacza skrócenie wyroku? 

Nie. Przerwa jedynie czasowo wstrzymuje odbywanie kary. Po jej zakończeniu skazany co do zasady wraca do zakładu karnego. 

Czy można dostać przerwę w karze z powodu choroby członka rodziny? 

Tak. Choroba osoby najbliższej może stanowić ważny wzgląd rodzinny uzasadniający przerwę. Trzeba jednak wykazać, że sytuacja rzeczywiście wymaga osobistej obecności skazanego i nie może zostać rozwiązana w inny sposób. 

Czy każda choroba skazanego uzasadnia przerwę? 

Nie. Obowiązkowa przerwa dotyczy choroby psychicznej albo innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary. Sam fakt leczenia lub rozpoznania choroby nie oznacza automatycznie, że sąd udzieli przerwy. 

Ile kosztuje wniosek o przerwę w karze? 

Opłata wynosi 60 zł. 

Jak długo może trwać przerwa w karze? 

Przerwa z ważnych względów rodzinnych lub osobistych może być udzielana kilkakrotnie, ale co do zasady jej łączny okres nie może przekroczyć roku. Przerwa z powodu ciężkiej choroby trwa natomiast do czasu ustania przeszkody uniemożliwiającej wykonywanie kary. 

Czy podczas przerwy można zostać objętym kontrolą elektroniczną? 

Tak. Od 1 stycznia 2026 r. art. 153a k.k.w. pozwala w określonych przypadkach na zastosowanie wobec skazanego korzystającego z przerwy elektronicznej kontroli miejsca pobytu. 

Czy odmowę udzielenia przerwy można zaskarżyć? 

Tak. Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie. 

Czy po roku przerwy można uzyskać warunkowe zwolnienie? 

W określonych warunkach tak. Jeżeli przerwa trwała co najmniej rok, skazany odbył wcześniej co najmniej 6 miesięcy kary, a kara lub suma kar nie przekracza 3 lat, może znaleźć zastosowanie szczególny tryb warunkowego zwolnienia z art. 155 k.k.w. Przeczytasz o tym w tym artykule.