Warunkowe umorzenie postępowania jest jednym z najkorzystniejszych sposobów zakończenia sprawy karnej. Sąd nie wymierza oskarżonemu kary, lecz poddaje go próbie i sprawdza, czy będzie przestrzegał porządku prawnego. Nie oznacza to jednak uniewinnienia ani stwierdzenia, że oskarżony nie popełnił przestępstwa. Warunkowe umorzenie może zostać zastosowane tylko wtedy, gdy sąd ustali, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu. 

Na czym polega warunkowe umorzenie postępowania? 

Warunkowe umorzenie postępowania polega na odstąpieniu od skazania i wymierzenia kary pomimo ustalenia, że oskarżony popełnił przestępstwo. Sąd umarza postępowanie na określony okres próby. Jeżeli w tym czasie sprawca przestrzega prawa i wykonuje nałożone obowiązki, postępowanie nie zostaje podjęte, a sprawa ostatecznie kończy się bez wyroku skazującego. 

Kiedy sąd może warunkowo umorzyć postępowanie? 

Sąd może zastosować warunkowe umorzenie, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki: 

• wina sprawcy i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, 

• okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, 

• sprawca nie był wcześniej skazany za przestępstwo umyślne, 

• właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają pozytywną prognozę kryminologiczną, 

• zarzucane przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat. 

Spełnienie formalnych przesłanek nie oznacza jeszcze, że sąd musi warunkowo umorzyć postępowanie. Jest to rozstrzygnięcie fakultatywne - sąd ocenia indywidualnie całokształt okoliczności sprawy. 

Czy przyznanie się do winy jest konieczne? 

Przepisy nie uzależniają warunkowego umorzenia postępowania od formalnego przyznania się oskarżonego do winy, ale okoliczności popełnienia czynu nie mogą budzić wątpliwości. Sąd musi zatem dysponować materiałem dowodowym pozwalającym ustalić, że oskarżony popełnił zarzucane przestępstwo.  Postawa oskarżonego, składanie wyjaśnień i zachowanie po zdarzeniu mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy istnieje pozytywna prognoza na przyszłość. 

Jak długo trwa okres próby? 

Warunkowe umorzenie następuje na okres próby wynoszący od roku do 3 lat, okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.  W czasie próby sprawca powinien przestrzegać porządku prawnego oraz wykonywać obowiązki nałożone przez sąd. Sąd może również oddać go pod dozór kuratora albo innego uprawnionego podmiotu. 

Jakie obowiązki może nałożyć sąd? 

Warunkowe umorzenie nie oznacza zakończenia sprawy bez jakichkolwiek konsekwencji. Jeżeli została wyrządzona szkoda, sąd nakłada obowiązek jej naprawienia w całości albo w części, a w miarę możliwości może również orzec zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Sąd może ponadto zobowiązać sprawcę między innymi do: 

• informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, 

• przeproszenia pokrzywdzonego, 

• wykonywania obowiązku alimentacyjnego, 

• powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających, 

• poddania się terapii lub leczeniu, 

• powstrzymania się od kontaktowania z pokrzywdzonym, 

• opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. 

Możliwe jest też orzeczenie świadczenia pieniężnego albo niektórych środków karnych, w tym zakazu prowadzenia pojazdów. Zakres konsekwencji zależy od rodzaju sprawy i okoliczności konkretnego czynu. 

Czy warunkowe umorzenie jest widoczne w Krajowym Rejestrze Karnym? 

Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem, dlatego osoba, wobec której je zastosowano, pozostaje osobą niekaraną i może uzyskać z Krajowego Rejestru Karnego informację potwierdzającą niekaralność. 

Jednocześnie dane dotyczące prawomocnego warunkowego umorzenia postępowania są gromadzone w KRK. Nie oznacza to jednak, że dostęp do tych danych ma każda osoba, pracodawca, a jedynie określone organy i podmioty, m.in. sądy, prokuratura, czy policja. 

Kto może złożyć wniosek o warunkowe umorzenie? 

Wniosek o warunkowe umorzenie może zostać przedstawiony między innymi przez: 

• podejrzanego lub oskarżonego, 

• obrońcę, 

• prokuratora. 

Prokurator może zamiast aktu oskarżenia skierować do sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, ale zawsze ostatecznie decyduje o tym sąd. O warunkowe umorzenie można też wnosić już po skierowaniu aktu oskarżenia, w toku postępowania sądowego. 

Kiedy sąd może podjąć warunkowo umorzone postępowanie? 

Sąd podejmuje postępowanie obligatoryjnie, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany.  Podjęcie postępowania może nastąpić również wtedy, gdy sprawca między innymi rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od dozoru, nie wykonuje nałożonych obowiązków lub środków czy nie realizuje zawartej z pokrzywdzonym ugody. W tych przypadkach co do zasady należy to do decyzji sądu, ale jeśli okoliczności te zachodzą już po upomnieniu przez kuratora, postępowanie zostanie wszczęte obowiązkowo. Postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. 

Czy warto ubiegać się o warunkowe umorzenie? 

Warunkowe umorzenie może być korzystne przede wszystkim dlatego, że pozwala uniknąć wyroku skazującego i wymierzenia kary. Może mieć szczególne znaczenie dla osób, których praca lub działalność zawodowa wymaga niekaralności. Nie w każdej sprawie będzie jednak najlepszym rozwiązaniem. Złożenie takiego wniosku oznacza przyjęcie, że sąd może ustalić popełnienie przestępstwa i winę oskarżonego. Jeżeli zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przypisanie oskarżonemu czynu, właściwym celem obrony może być uniewinnienie, a nie warunkowe umorzenie postępowania. Przyjęcie strategii obrony wymaga jednak analizy konkretnej sprawy. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czy warunkowe umorzenie postępowania wymaga przyznania się do winy? 

Nie, ale sąd musi ustalić, że oskarżony popełnił przestępstwo i ponosi za nie winę.