Apelacja musi jednak zostać złożona w odpowiednim terminie, do właściwego sądu i przez osobę, która ma prawo zaskarżyć wyrok. W niektórych sprawach można przygotować ją samodzielnie, natomiast w innych musi ją sporządzić i podpisać adwokat albo radca prawny (albo, w określonych przypadkach, radca Prokuratorii Generalnej RP). 

Poniżej znajdziecie Państwo krótki poradnik zawierający najważniejsze informacje o zaskarżaniu wyroków sądów pierwszej instancji.

Czym jest apelacja w sprawie karnej? 

Apelacja jest środkiem odwoławczym od nieprawomocnego wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji. 

Za pomocą apelacji można zakwestionować cały wyrok albo tylko jego część, na przykład: 

• uznanie oskarżonego za winnego,

• uniewinnienie oskarżonego,

• kwalifikację prawną czynu,

• wysokość lub rodzaj kary,

• zakaz prowadzenia pojazdów,

• obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie,

• przepadek,

• rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. 

Kto może wnieść apelację karną? 

Apelację może wnieść: 

• oskarżony i jego obrońca, 

• prokurator lub inny oskarżyciel publiczny, 

• oskarżyciel posiłkowy/prywatny/subsydiarny i jego pełnomocnik. 

Samo posiadanie statusu pokrzywdzonego nie zawsze daje prawo do zaskarżenia wyroku. Pokrzywdzony, który chce wnieść apelację od wyroku wydanego po rozprawie, powinien wcześniej stać się stroną postępowania, poprzez przystąpienie do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego. O prawach pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego przeczytasz w tym artykule. 

Wyjątek dotyczy wyroku warunkowo umarzającego postępowanie wydanego na posiedzeniu. Taki wyrok może zaskarżyć również pokrzywdzony, nawet jeżeli nie działał wcześniej jako oskarżyciel posiłkowy. 

Do którego sądu wnosi się apelację? 

Apelację rozpoznaje sąd wyższej instancji, ale składa się ją za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżony wyrok. 

Jeżeli wyrok wydał sąd rejonowy, apelację rozpozna sąd okręgowy. Jeśli z kolei w pierwszej instancji orzekał sąd okręgowy, apelację należy kierować do sądu apelacyjnego. 

Apelację należy złożyć w biurze podawczym sądu pierwszej instancji albo przesłać na adres tego sądu. 

Jakie są terminy na wniesienie apelacji karnej? 

Droga do wniesienia apelacji składa się z dwóch etapów. 

1. Wniosek o uzasadnienie wyroku – 7 dni 

Najpierw należy złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Termin wynosi zasadniczo 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Jest to termin zawity, co oznacza, że jego przekroczenie może pozbawić stronę możliwości skutecznego wniesienia apelacji. We wniosku należy wskazać, czy uzasadnienie ma dotyczyć całego wyroku, czy tylko jego określonej części (np. wymierzonej kary). Zakres wniosku o uzasadnienie może wpływać na późniejszy zakres zaskarżenia. Jeżeli strona rozważa zakwestionowanie całego rozstrzygnięcia (czyli też co do winy oskarżonego), bezpieczniej jest zażądać sporządzenia uzasadnienia wyroku w całości. 

2. Apelacja – 14 dni 

Termin na wniesienie apelacji wynosi 14 dni od doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem. Apelację można wprawdzie złożyć przed otrzymaniem uzasadnienia, jednak w praktyce jest to ryzykowne. Bez znajomości pisemnych motywów wyroku trudno prawidłowo wskazać błędy popełnione przez sąd (chociaż po otrzymaniu uzasadnienia apelację można uzupełnić).

Czy można samodzielnie napisać apelację karną? 

To zależy od tego, który sąd wydał wyrok w pierwszej instancji. 

Apelacja od wyroku sądu rejonowego 

Jeżeli wyrok wydał sąd rejonowy, strona może samodzielnie sporządzić i podpisać apelację.  

Pomoc adwokata albo radcy prawnego nie jest w takim przypadku obowiązkowa, ale może być potrzebna, zwłaszcza gdy sprawa jest obszerna, dotyczy wielu zarzutów albo orzeczono karę pozbawienia wolności. 

Apelacja od wyroku sądu okręgowego 

Jeżeli wyrok w pierwszej instancji wydał sąd okręgowy, apelacja, która nie pochodzi od prokuratora, musi zostać sporządzona i podpisana przez adwokata albo radcę prawnego, a w niektórych przypadkach przez radcę Prokuratorii Generalnej RP. 

Co powinna zawierać apelacja karna? 

Apelacja powinna zawierać przede wszystkim: 

• oznaczenie sądu odwoławczego i sądu pierwszej instancji, 

• sygnaturę sprawy sądu pierwszej instancji, 

• dane osoby wnoszącej apelację, 

• wskazanie zaskarżonego wyroku, 

• określenie, czy wyrok jest zaskarżany w całości (co do winy), czy w części (co do kary, środków karnych itp.), 

• zarzuty wobec wyroku (wskazanie uchybień, które zdaniem skarżącego popełnił sąd), 

• wnioski apelacyjne, 

• uzasadnienie, 

• podpis. 

Należy także dołączyć wymaganą liczbę odpisów apelacji dla pozostałych stron. Dodatkowo jeśli skarżymy wyrok sądu okręgowego, należy załączyć jeszcze jeden dodatkowy odpis apelacji. 

Czy trzeba zaskarżyć cały wyrok? 

Nie. Wyrok może zostać zaskarżony w całości albo tylko w określonej części. 

Oskarżony może na przykład: 

• kwestionować swoją winę i żądać uniewinnienia, 

• zgadzać się z ustaleniem winy, ale kwestionować wysokość kary, 

• zaskarżyć wyłącznie zakaz prowadzenia pojazdów, 

• zakwestionować obowiązek naprawienia szkody, 

• zaskarżyć wyrok tylko w zakresie jednego z kilku przypisanych czynów. 

Jakie zarzuty można podnieść w apelacji? 

Samo stwierdzenie, że wyrok jest niesprawiedliwy, nie wystarczy. W apelacji trzeba wskazać konkretny błąd sądu. 

Zarzuty mogą dotyczyć: 

• błędu w ustaleniach faktycznych - taki zarzut może wystąpić, gdy sąd ze zgromadzonych dowodów wyciągnął błędne wnioski,

• naruszenia przepisów postępowania, na przykład poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku dowodowego, wadliwą ocenę zeznań lub innych dowodów czy oparcie wyroku na niedopuszczalnym dowodzie (w apelacji należy wyjaśnić, w jaki sposób naruszenie mogło wpłynąć na treść wyroku),

• naruszenia prawa materialnego, na przykład poprzez błędną kwalifikację prawną czynu czy nieprawidłowe orzeczenie środka karnego lub przepadku,

• rażącej niewspółmierności kary - rażąco surowej albo rażąco łagodnej (nie wystarczy jednak, że strona uważa inną karę za bardziej odpowiednią - kara musi być wyraźnie nieproporcjonalna do wagi czynu, stopnia winy oraz okoliczności dotyczących sprawcy),

• bezwzględnych przyczyn odwoławczych - w niektórych sytuacjach wyrok musi zostać uchylony z powodu szczególnie poważnych wad postępowania. Są to tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, które sąd odwoławczy bierze pod uwagę z urzędu, nawet jeżeli strona nie wskazała ich w apelacji. Mogą one dotyczyć między innymi nienależytej obsady sądu czy braku udziału obrońcy w przypadkach, gdy obrona była obligatoryjna. Pełny katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych zawiera art. 439 § 1 Kodeksu postępowania karnego. W zależności od tego, która przyczyna wystąpiła, sąd odwoławczy uchyla wyrok i albo umarza postępowanie, albo przekazuje je do ponownego rozpoznania. 

Podstawą przygotowania apelacji powinno być pisemne uzasadnienie wyroku. Dopiero z niego można wywnioskować, jakie błędy popełnił są pierwszej instancji.

Jakiego rozstrzygnięcia można żądać? 

W apelacji należy wskazać, czego strona oczekuje od sądu odwoławczego. Można wnosić między innymi o: 

• uniewinnienie oskarżonego, 

• złagodzenie kary, 

• zmianę kwalifikacji prawnej czynu, 

• skrócenie zakazu prowadzenia pojazdów, 

• zmianę obowiązku naprawienia szkody (np. orzeczenie kwoty niższej), 

• uchylenie wyroku i umorzenie postępowania (np. gdy doszło do przedawnienia karalności czynu),

• uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (uwaga: tylko taki wniosek będzie zasadny, jeśli oskarżony został uniewinniony w pierwszej instancji, a oskarżyciel domaga się jego skazania - sąd odwoławczy nie może skazać osoby uniewinnionej w poprzedniej instancji). 

Czy po apelacji kara może zostać zaostrzona? 

Jeżeli wyrok został zaskarżony tylko na korzyść oskarżonego, sąd odwoławczy nie może pogorszyć jego sytuacji. Inaczej będzie, gdy apelacja zostanie wniesiona na niekorzyść oskarżonego. Wówczas możliwe jest na przykład wymierzenie surowszej kary albo orzeczenie dodatkowego środka karnego. 

Co może zrobić sąd odwoławczy? 

Po rozpoznaniu apelacji sąd odwoławczy może: 

• utrzymać zaskarżony wyrok w mocy; 

• zmienić wyrok (i na przykład uniewinnić oskarżonego lub wymierzyć mu surowszą karę), 

• uchylić wyrok i umorzyć postępowanie (na przykład w przypadku, gdy doszło do przedawnienia karalności czynu), 

• uchylić wyrok i przekazać sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (na przykład gdy istnieje konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego lub obsada sądu pierwszej instancji była niewłaściwa). 

Czy warto samodzielnie pisać apelację karną? 

Apelację od wyroku sądu rejonowego można przygotować samodzielnie. W praktyce nie zawsze jest to jednak bezpieczne. Postępowanie odwoławcze nie polega na ponownym przedstawieniu własnej wersji zdarzeń. Konieczne jest wskazanie konkretnych błędów w ustaleniach faktycznych, ocenie dowodów, zastosowaniu prawa albo wymiarze kary. 

Najczęściej zadawane pytania 

Ile jest czasu na wniesienie apelacji od wyroku karnego? 

Najpierw należy w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o jego pisemne uzasadnienie. Następnie apelację wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem. Dla zachowania terminu należy najpóźniej w ostatnim dniu złożyć pismo w biurze podawczym lub nadać za pośrednictwem Poczty Polskiej, przesyłką poleconą. 

Gdzie składa się apelację karną? 

Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego – sąd apelacyjny. Składamy ją za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok. 

Czy można samodzielnie napisać apelację karną? 

Tak, jeżeli wyrok wydał sąd rejonowy. Apelacja od wyroku sądu okręgowego, która nie pochodzi od prokuratora, musi zostać sporządzona i podpisana przez adwokata albo radcę prawnego. 

Czy pokrzywdzony może wnieść apelację? 

Pokrzywdzony może zaskarżyć wyrok, jeżeli jest stroną postępowania (oskarżycielem posiłkowym, subsydiarnym, prywatnym). Może także zaskarżyć wyrok warunkowo umarzający postępowanie wydany na posiedzeniu nawet jeśli nie zgłosił swojego udziału w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

Czy prokurator może zaskarżyć wyrok na korzyść oskarżonego? 

Tak. Prokurator może wnieść apelację zarówno na niekorzyść, jak i na korzyść oskarżonego. 

Czy apelacja może dotyczyć tylko kary? 

Tak. Można nie kwestionować winy, a zaskarżyć wyrok wyłącznie np. w zakresie kary, środka karnego, przepadku, obowiązku naprawienia szkody albo kosztów. 

Czy po apelacji kara może być wyższa? 

Jeżeli apelację wniesiono wyłącznie na korzyść oskarżonego, sąd co do zasady nie może pogorszyć jego sytuacji. Jest to możliwe, gdy apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator albo inny uprawniony oskarżyciel. 

Czy w apelacji można przedstawić nowe dowody? 

Tak, ale należy wyjaśnić, dlaczego dowód nie został przedstawiony wcześniej. 

Czy sąd odwoławczy ponownie przesłuchuje wszystkich świadków? 

Zazwyczaj nie. Sąd odwoławczy przede wszystkim kontroluje prawidłowość wydanego wyroku na podstawie akt sprawy i zarzutów apelacji. Może jednak uzupełnić postępowanie dowodowe. 

Czy od wyroku sądu odwoławczego można wnieść kolejną apelację? 

Nie. Apelacja przysługuje od wyroku sądu pierwszej instancji. Po prawomocnym zakończeniu postępowania przysługują (w przypadku zaistnienia przesłanek) nadzwyczajne środki zaskarżenia, na przykład kasacja, ale obowiązują przy nich odrębne i rygorystyczne wymagania.