Niezapłacenie grzywny orzeczonej przez sąd może prowadzić do egzekucji, zamiany grzywny na pracę społecznie użyteczną, a w określonych przypadkach nawet do zarządzenia zastępczej kary pozbawienia wolności. Nie oznacza to jednak, że osoba, która nie zapłaciła grzywny w terminie, automatycznie trafi do zakładu karnego. 

W tym artykule wyjaśnię, co grozi za niezapłacenie grzywny, kiedy sąd może zamienić ją na prace społeczne lub zastępczą karę pozbawienia wolności oraz w jaki sposób można uniknąć osadzenia. Jeśli masz problem z zapłaceniem grzywny, przeczytaj ten artykuł.

Ile czasu jest na zapłacenie grzywny? 

Po uprawomocnieniu się orzeczenia sąd wzywa skazanego do zapłacenia grzywny w terminie 30 dni. Wyjątkiem jest sytuacja, w której grzywna może zostać ściągnięta z zabezpieczonych wcześniej środków pieniężnych albo z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży zabezpieczonego mienia. W takim przypadku sąd może zarządzić jej ściągnięcie bez wcześniejszego wezwania skazanego do zapłaty. Jeżeli grzywna nie zostanie zapłacona w wyznaczonym terminie, sąd kieruje ją do egzekucji. 

Co się stanie, jeśli grzywna nie zostanie zapłacona? 

Dalsze postępowanie może przebiegać w kilku etapach: 

• sąd podejmie próbę wyegzekwowania grzywny, 

• jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna albo z okoliczności wynika, że byłaby bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, 

• w przypadkach określonych w ustawie sąd może zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. 

Zastępcza kara pozbawienia wolności nie jest więc automatycznym skutkiem przekroczenia terminu płatności. Znaczenie mają między innymi wynik egzekucji, wysokość grzywny oraz możliwość wykonania pracy społecznie użytecznej. 

Kiedy sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną? 

Jeżeli egzekucja grzywny nieprzekraczającej 120 stawek dziennych okaże się bezskuteczna albo z okoliczności sprawy wynika, że byłaby bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną. 

Przy przeliczaniu grzywny przyjmuje się, że: 

• 10 stawek dziennych odpowiada jednemu miesiącowi pracy, 

• okres pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca, 

• praca wykonywana jest w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie. 

Jeżeli grzywna została określona kwotowo, a nie w stawkach dziennych, przepisy przewidują odrębny sposób jej przeliczania. 

Na postanowienie dotyczące zamiany grzywny na pracę społecznie użyteczną przysługuje zażalenie. 

Czy można wykonywać prace społeczne podczas pobytu w zakładzie karnym? 

Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, która nie jest karą zastępczą, może złożyć do sądu wniosek o umożliwienie jej wykonywania kary zastępczej w postaci pracy społecznie użytecznej w czasie wykonywania kary. Wymaga to zgody dyrektora zakładu karnego. Nie jest to zatem rozwiązanie dostępne automatycznie w każdym przypadku. 

Kiedy grzywna może zostać zamieniona na pozbawienie wolności? 

Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna albo z okoliczności sprawy wynika, że byłaby bezskuteczna, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, gdy: 

• skazany oświadczy, że nie wyraża zgody na wykonywanie pracy społecznie użytecznej, 

• skazany uchyla się od wykonania zarządzonej pracy, 

• zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa albo niecelowa. 

Zarządzając zastępczą karę pozbawienia wolności, sąd przyjmuje, że jeden dzień pozbawienia wolności odpowiada dwóm stawkom dziennym grzywny. 

Zastępcza kara pozbawienia wolności: 

• nie może przekroczyć 12 miesięcy, 

• nie może przekroczyć górnej granicy kary pozbawienia wolności przewidzianej za dane przestępstwo, 

• może trwać maksymalnie 6 miesięcy, jeżeli dane przestępstwo nie jest zagrożone karą pozbawienia wolności. 

W przypadku grzywny określonej kwotowo sąd przyjmuje, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności odpowiada kwocie od 20 do 4000 zł. 

Czy można zaskarżyć zamianę grzywny na pozbawienie wolności? 

Tak. Na postanowienie sądu dotyczące zarządzenia zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje zażalenie. W zażaleniu można podnieść między innymi, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki zarządzenia kary zastępczej albo że sąd nie uwzględnił istotnych okoliczności dotyczących sytuacji skazanego. 

Czy można zapłacić grzywnę po zamianie jej na karę zastępczą? 

Tak. Skazany może w każdym czasie uwolnić się od zastępczej kary pozbawienia wolności albo od pracy społecznie użytecznej poprzez zapłatę pozostałej części grzywny. 

Dotyczy to również sytuacji, w której wykonanie kary zastępczej już się rozpoczęło. Zapłata pozostałej należności powoduje zwolnienie skazanego z dalszego wykonywania kary zastępczej. Jeżeli grzywna zostanie zapłacona tylko częściowo, wymiar pracy społecznie użytecznej albo zastępczej kary pozbawienia wolności ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. 

Wstrzymanie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności 

W określonych przypadkach sąd może wstrzymać wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, jeżeli skazany złoży pisemne oświadczenie, że podejmie pracę społecznie użyteczną i podda się związanym z nią rygorom. Możliwość ta dotyczy zastępczej kary pozbawienia wolności zarządzonej dlatego, że skazany: 

• nie wyraził zgody na wykonywanie pracy społecznie użytecznej albo 

• uchylał się od jej wykonania. 

Nie dotyczy natomiast sytuacji, w której zastępczą karę pozbawienia wolności zarządzono dlatego, że zamiana grzywny na pracę była niemożliwa lub niecelowa. 

Wstrzymanie obowiązuje do czasu wykonania pracy społecznie użytecznej albo zapłacenia pozostałej części grzywny. Jeżeli skazany ponownie będzie uchylał się od wykonywania pracy, sąd zarządzi wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. 

Ponowne wstrzymanie wykonania tej samej kary zastępczej na tej podstawie nie jest możliwe. 

Co z grzywną orzeczoną za wykroczenie? 

W przypadku grzywny orzeczonej za wykroczenie również możliwa jest jej zamiana na pracę społecznie użyteczną albo zastępczą karę aresztu. Obowiązują jednak inne zasady niż przy grzywnie orzeczonej za przestępstwo. Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna albo wiadomo, że byłaby bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną trwającą od tygodnia do dwóch miesięcy. 

Sąd zarządza zastępczą karę aresztu, gdy ukarany: 

• nie wyrazi zgody na wykonywanie pracy społecznie użytecznej, 

• uchyla się od jej wykonania, 

• nie może wykonywać takiej pracy albo jej zarządzenie byłoby niecelowe. 

Jeden dzień zastępczej kary aresztu odpowiada grzywnie w wysokości od 20 do 150 zł. Kara zastępcza nie może przekroczyć 30 dni aresztu. 

Na postanowienie dotyczące zamiany grzywny orzeczonej za wykroczenie również przysługuje zażalenie. 

Nie możesz zapłacić całej grzywny? Złóż wniosek o rozłożenie jej na raty 

Jeżeli natychmiastowa zapłata grzywny pociągnęłaby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki, sąd może rozłożyć należność na raty na okres nieprzekraczający jednego roku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres ten może wynosić maksymalnie trzy lata. 

We wniosku warto dokładnie opisać swoją sytuację osobistą, rodzinną i finansową oraz dołączyć potwierdzające ją dokumenty. Samo twierdzenie, że zapłata grzywny jest trudna, może okazać się niewystarczające. Jeżeli nie możesz zapłacić grzywny, przeczytaj ten artykuł.