Nie każda odmowa wszczęcia postępowania ani umorzenie śledztwa oznacza definitywny koniec sprawy. Po spełnieniu określonych przesłanek w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może samodzielnie skierować sprawę do sądu, wnosząc subsydiarny akt oskarżenia. 

Jest to jednak rozwiązanie wyjątkowe. Aby z niego skorzystać, trzeba wcześniej przejść całą przewidzianą w Kodeksie postępowania karnego procedurę, którą poznasz w tym artykule.

Czym jest subsydiarny akt oskarżenia? 

Subsydiarny akt oskarżenia to akt oskarżenia wnoszony przez pokrzywdzonego zamiast prokuratora, gdy – pomimo wykorzystania środków zaskarżenia przewidzianych przez ustawę – prokurator nadal nie kieruje sprawy do sądu. 

Instytucja ta stanowi gwarancję sądowej kontroli sprawy i pozwala pokrzywdzonemu doprowadzić do jej rozpoznania przez sąd. 

Kiedy można wnieść subsydiarny akt oskarżenia? 

Nie można wnieść subsydiarnego aktu oskarżenia od razu po pierwszej odmowie wszczęcia postępowania lub jego umorzeniu. Konieczne jest przejście kilku etapów. 

1. Odmowa wszczęcia postępowania albo umorzenie postępowania przygotowawczego 

Prokurator wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia lub śledztwa albo o umorzeniu postępowania (w dochodzeniu postanowienie może wydać policja, ale wymaga ono zatwierdzenia przez prokuratora). 

2. Zażalenie do sądu 

Pokrzywdzony wnosi do sądu zażalenie na postanowienie prokuratora. 

Jeżeli sąd uzna zażalenie za zasadne, uchyla postanowienie i wskazuje, jakie okoliczności wymagają wyjaśnienia lub jakie czynności należy przeprowadzić. 

3. Ponowne rozpoznanie sprawy przez prokuratora 

Po wykonaniu wskazań sądu prokurator ponownie ocenia zgromadzony materiał dowodowy i przeprowadza czynności wskazane przez sąd. 

Jeżeli nadal uzna, że brak jest podstaw do skierowania aktu oskarżenia, ponownie wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania albo o jego umorzeniu. 

4. Zażalenie do prokuratora nadrzędnego 

Na ponowne postanowienie przysługuje zażalenie do prokuratora nadrzędnego. 

Jeżeli prokurator nadrzędny utrzyma zaskarżone postanowienie w mocy, pokrzywdzony uzyskuje możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. 

5. Wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia 

Po wyczerpaniu opisanej wyżej procedury pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt oskarżenia.

Termin na wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia 

Subsydiarny akt oskarżenia należy wnieść w terminie 1 miesiąca od doręczenia pokrzywdzonemu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego utrzymującym w mocy ponowne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania albo o jego umorzeniu. 

Czy można samodzielnie sporządzić subsydiarny akt oskarżenia? 

Nie. 

Subsydiarny akt oskarżenia objęty jest przymusem adwokacko-radcowskim. Oznacza to, że musi zostać sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego. 

Co powinien zawierać? 

Podobnie jak każdy akt oskarżenia powinien zawierać m.in.: 

• oznaczenie oskarżonego, 

• dokładny opis zarzucanego czynu, 

• kwalifikację prawną, 

• wskazanie dowodów, 

• uzasadnienie zarzutów. 

Przy jego sporządzaniu kluczowe znaczenie ma analiza akt postępowania przygotowawczego oraz ocena, czy zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do skierowania sprawy do sądu. 

Podsumowanie 

Subsydiarny akt oskarżenia jest środkiem ochrony praw pokrzywdzonego w sytuacji, gdy – pomimo wykorzystania przewidzianych przez ustawę środków zaskarżenia – prokurator nadal odmawia skierowania sprawy do sądu. Jest to jednak instytucja o charakterze wyjątkowym, wymagająca zachowania określonej procedury, krótkiego terminu oraz sporządzenia aktu oskarżenia przez profesjonalnego pełnomocnika. 

Najczęściej zadawane pytania 

Czym jest subsydiarny akt oskarżenia? 

Subsydiarny akt oskarżenia to akt oskarżenia wnoszony przez pokrzywdzonego zamiast prokuratora, jeżeli po wyczerpaniu przewidzianej w ustawie procedury organ nadal odmawia skierowania sprawy do sądu. 

Czy po każdej odmowie wszczęcia postępowania mogę wnieść subsydiarny akt oskarżenia? 

Nie. Samo wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania albo jego umorzeniu nie daje jeszcze takiego prawa. Najpierw należy wykorzystać środki zaskarżenia przewidziane w Kodeksie postępowania karnego. 

Kto rozpoznaje pierwsze zażalenie? 

Pierwsze zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania albo jego umorzeniu rozpoznaje sąd. 

Kto rozpoznaje drugie zażalenie? 

Jeżeli po uchyleniu postanowienia przez sąd organ ponownie odmówi wszczęcia postępowania albo je umorzy, zażalenie rozpoznaje prokurator nadrzędny. 

Ile mam czasu na wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia? 

Termin wynosi 1 miesiąc od doręczenia zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego utrzymującym w mocy ponowne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania albo jego umorzeniu. 

Czy mogę sam sporządzić subsydiarny akt oskarżenia? 

Nie. Subsydiarny akt oskarżenia musi zostać sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego.